| Nieuwsbrief 58 |
 Bewegen om klachten te voorkomenAchter de geraniums blijven zitten is niet gezond. Tuinieren en geraniums verpotten wel. Voor bewegen om iets aan klachten te doen of te voorkomen, is het ook nooit te laat. Dat is de overtuiging van prof. dr. Marijke Hopman-Rock, programmamanager bij TNO Kwaliteit van Leven en bijzonder hoogleraar aan het VU medisch centrum. Zoals het bakken van een cake Hopman is bioloog, psycholoog en epidemioloog en doet al 20 jaar onderzoek naar ouderen, gezondheid en bewegen. Als wetenschapper wil ze kennis verzamelen waar mensen in de praktijk een bewegingsadvies of -programma op maat van kunnen maken. ‘Wij kijken naar de determinanten van beweeggedrag en effectieve interventie-onderdelen. Vergelijk het met het bakken van een cake. Wij noemen de ingrediënten, de basisbestanddelen: bloem, suiker en eieren. We bakken de cake niet zelf, iedereen kan naar smaak iets toevoegen.’ Instructie en voorlichting Om mensen aan het bewegen te krijgen en te houden, zijn instructie en voorlichting belangrijk. ‘Wij weten al dat de combinatie van beweegprogramma’s met voorlichting werkt. In de praktijk zijn er vaak hobbels waardoor het niet lukt. Een bekende bottleneck is dat de mensen die beweegprogramma’s geven niet hebben geleerd hoe ze voorlichting moeten geven. Lotgenoten, peers opleiden als voorlichter, hielp. Dat gebeurt nu niet meer. Ook geven jongeren vaak beweegprogramma’s aan ouderen. terwijl bekend is dat die liever geen broekje maar een oudere instructeur hebben.’ Registreren wie meedoet Hopman-Rock wijst op een ander probleem. Bekend is dat het effect van gedragsinterventies tijdelijk is. Na een half jaar zakt het weg. De oplossing is eenvoudig. Registreer wie meedeed en bel die mensen na een half jaar. Helaas blijft een telefoontje nu nog vaak uit. De aanstelling van Hopman-Rock voor de bijzondere leerstoel Lichamelijke activiteit en gezondheid bij ouderen, is voor een dag per week. Zij gaat vooral promotiestudenten begeleiden bij het schrijven van artikelen op haar vakgebied. Galm verovert NederlandBewegen is goed voor de mens. Dat je senioren die weinig bewegen zover moet zien te krijgen hun spieren weer te gaan gebruiken en blijven bewegen, weten ze aan de Rijksuniversiteit Groningen al ruim tien jaar. Het Groninger Actief Leven Model voor 55-65 jarigen met bewegingsarmoe werd ontwikkeld, getest en verfijnd. Bewegingsfilosofie Sinds 1997 zijn met de GALM-aanpak in ruim 200 gemeenten een kleine 60.000 senioren tussen 55 en 65 jaar blijvend in beweging gebracht. Op basis van de Groninger bewegingsfilosofie zijn voor specifieke senioren doelgroepen bewegingsactiveringsmethoden ontwikkeld: GALM+ voor 65-plussers; SCALA voor 55-plussers met een chronische aandoening; ACTOR voor eenzame ouderen; GALLOM voor allochtone senioren; SMALL voor 55-plussers in kleine gemeenten en GROSSO voor de bewegingsarme senioren in grote steden. Vragenlijsten Om kandidaten voor de bewegingsprogramma’s te krijgen benadert GALM senioren. Alle ouderen tussen de 55 en 65 jaar in een gemeente krijgen een brief, een vragenlijst en een aanmeldingsformulier. De vragenlijsten en aanmeldingsformulieren worden aan de deur opgehaald. Daarnaast worden senioren die al zijn gaan bewegen gevraagd mensen in hun omgeving te vragen mee te gaan doen. Fitheid meten De ervaring leert dat ongeveer 12,5 % van de mensen uit de doelgroep die wordt benaderd, mee gaat doen aan het programma. Het eigenlijke project begint met een motorische fittest. Na afloop van het project, anderhalf jaar later, wordt opnieuw de fitheid gemeten. Daartussen zit een gevarieerd introductie- en vervolgprogramma waarin voorop staat dat bewegen (in een groep) leuk is. www.galm.nl Veel ouderen bezorgd over inkomensgevolgen crisisRuim de helft van de 55-plussers is bezorgd over de gevolgen van de economische crisis voor het eigen huishouden. Van de ouderen tussen 55 en 75 maakt 45 procent zich op dit moment nog geen zorgen. Dit concludeert USP Marketing Consultancy, na onderzoek in april onder 350 senioren. Grootste zorg Ouderen met lage inkomens maken zich de meeste zorgen. Van de lagere inkomens (<1675 euro netto per maand) maakt 58% zich wel eens zorgen over de effecten voor het eigen huishouden. Bij de senioren met meer dan 3000 euro netto per maand, is dat 40%. Bij de hogere inkomens staat zorg over de hoogte van de pensioenuitkering voorop. Ouderen met een hoger inkomen vrezen ook een verminderend spaartegoed, vermogensverlies als gevolg van de dalende huizenprijzen. Bezuinigingen op de AWBZ zijn voor de laagste inkomens de grootste zorg (43%). AOW-leeftijd Dat voor 15% van de senioren de verhoging van de AOW-leeftijd een punt van zorg is, noemt USP opmerkelijk omdat de invoering daarvan waarschijnlijk minder effect op de inkomens van de huidige senioren zal hebben. www.usp-mc.nl Gezondheid kernbegrip sociale uitsluiting ouderenGezondheid blijkt het kernbegrip als het om sociale uitsluiting gaat. En die gezondheid is sterk afhankelijk van de sociaal economische situatie waarin burgers, oud of jong zich bevinden. Tot die conclusie kwamen Gerda Jehoel-Gijsbers en Cok Vrooman in een vergelijkende studie naar de maatschappelijke uitsluiting van 55-plussers in de EU-lidstaten. Alleenstaande ouderen In 2006 vroeg de Europese Commissie speciale aandacht voor armoe en sociale uitsluiting van ouderen in Europa. Vergelijkend onderzoek naar de situatie van ouderen en andere leeftijdsgroepen geeft weinig reden specifiek naar ouderen te kijken. Ouderen als zodanig zijn geen risicogroep. Het terugbrengen van de inkomensverschillen heeft invloed, maar allerlei specifieke factoren lijken van meer invloed op de gezondheid. Uit beleidsoogpunt zou het wenselijk zijn de aandacht te richten op het verbeteren van de gezondheidssituatie van de huishoudens met de laagste inkomens en opleiding en iets te doen aan de positie van alleenstaande ouderen. Geen garanties voor de toekomst Resultaten van vandaag geven geen garanties voor de toekomst, waarschuwen de auteurs. De komende decennia zal in het bijzonder in de nieuwe lidstaten de nu nog gunstige inkomenspositie van ouderen naar verwachting verslechteren. In de zuidelijke- en oostelijke EU-lidstaten staat de toegang tot wonen en zorg onder druk. Combinatie risicofactoren De onderzoeksresultaten komen overeen met eerder onderzoek naar de sociale uitsluiting van ouderen in Nederland. In 2004 concludeerde Jehoel-Gijsbers dat sociale uitsluiting vooral samenhangt met gezondheid. Een verband is er ook met psychisch welbevinden. In ‘Sociale uitsluiting in Nederland’ (SCP 2004) werden als belangrijkste risicogroepen genoemd: alleenstaande ouders, uitkeringsontvangers, mensen die werkloos zijn geweest, niet-westerse allochtonen en mensen met een slechte beheersing van de Nederlandse taal. De SCP-onderzoekers stelden dat een combinatie van risicofactoren leidde tot een hogere mate van sociale uitsluiting. En dat werk en inkomen van veel minder belang waren, dan de beleidsmakers in Nederland en Europa veronderstelden. www.scp.nl www.ceps.eu Wegwijzer zorginkoop voor cliëntenradenOp 1 juni maken de zorgkantoren de zorginkoopprocedures voor 2010 bekend. In verschillende regio’s organiseren zorgkantoren gesprekken met cliënten-, familie en verwantenraden over zorginkoop. Voor zorgkantoren die kwaliteit van zorg vooropstellen is de inbreng van cliëntenvertegenwoordigers belangrijk. De CR’s kunnen zich uitspreken over zorginkoop voor Verpleging & Verzorging, Thuiszorg en GGZ-zorg. Zorg niet inkopen, is bij intramurale zorg geen optie. Zorgverzekeraars die ontevreden zijn over de kwaliteit van de geboden zorg kunnen bij extramurale zorg besluiten geen contract te sluiten. Bij de intramurale zorg, kan dat niet. Wel kan worden aangedrongen op verbeteringen. Gevolgen van fusies ook aan de orde Uitgangspunt bij de zorginkoop is het Kwaliteitskader Verantwoorde Zorg. Daarin staan de normen waarover cliënten tevreden moeten zijn. Het is nog niet duidelijk of zorgkantoren dat kwaliteitskader als uitgangspunt nemen of het zien als iets waar naar toe gewerkt moet worden en het als groeimodel opvatten. Bij de gesprekken met de zorgkantoren zullen LOC-vertegenwoordigers ook de gevolgen van de fusies tussen zorgaanbieders aan de orde stellen. Die worden altijd bepleit omdat de zorgaanbieders dan sterker staan tegenover de zorgverzekeraars en zorgkantoren. Maar wat zijn de gevolgen voor de kwaliteit van de zorg. Zijn er aantoonbaar positieve effecten waar cliënten hun voordeel mee doen. Of ontbreken die effecten en stijgen vooral de overheadkosten van de zorgaanbieder en krijgen zorgkantoren te maken met het verzoek om grotere kwantumkortingen? Op dat soort vragen willen we een antwoord, zegt Truus van Keulen van LOC. Brochure met jaarkalender en begrippenlijst Het LOC heeft speciaal voor cliëntenraden een wegwijzer zorginkoop gemaakt. De brochure is gebaseerd op de inkoopleidraad van Zorgverzekeraars Nederland. In de wegwijzers staan achtergrondinformatie, beslispunten en tips, Als bijlage heeft de wegwijzer een checklist, een jaarkalender en een begrippenlijst. www.loc.nl De Kristal voor oud en jong in NesselandeIn de wijk Nesselande in Rotterdam werd eind april multifunctioneel centrum De Kristal officieel geopend. Eigenaar Stichting Ouderenhuisvesting Rotterdam verhuurt er comfortabele appartementen aan 55-plussers. De woningen zijn zo gebouwd dat bewoners er tot hoge leeftijd kunnen blijven wonen. In De Kristal is ook een vestiging van de openbare bibliotheek Rotterdam gehuisvest. Het gebouw moet volgens de deelnemende organisaties een bruisend hart van de wijk worden; een plek waar jong en oud elkaar kunnen ontmoeten en alles op gebied van cultuur, welzijn en zorg kunnen vinden. Diverse vormen dagverzorging De Kristal telt 185 appartementen. Er is een centrale informatiebalie met internetterras en Humanitas heeft er een restaurant en diverse vormen van dagverzorging. Zorg op Noord heeft in het complex een apotheek en een gezondheidscentrum en het IJsselland Ziekenhuis een polikliniek en priklaboratorium. Ook verschillende welzijnsorganisaties in de wijk opereren nu vanuit De Kristal.
www.de-kristal.nl Zomeracademie voor leergierige seniorenWelke stofwisselingsprincipes leiden tot een langer leven? En welke veranderende rol spelen hormonen bij het ouder worden. Ouderen vanaf 50 jaar die daar meer over willen weten, kunnen zich melden voor de Zomeracademie Rotterdam. De Zomeracademie van 22 juni tot en met 17 juli is een activiteit van Hoger Onderwijs voor Ouderen (Hovo) Rotterdam. Alle geïnteresseerde vijftigplussers, met welk opleidingsniveau dan ook, kunnen zich voor de lezing ‘Hormonen en veroudering’ inschrijven die hoogleraar Inwendige Geneeskunde aan het Erasmus MC prof. dr. Aart Jan van der Leij geeft. De zomeracademie biedt een keuze uit twintig programma’s met lezingen over uiteenlopende onderwerpen: van Geologie van de Coolsingel, tot Erasmus en de vrouw, en van het Elektronisch Patiëntendossier tot het bijzondere oeuvre van Picasso. Intellectuele kracht Hovo Rotterdam is lid van Hovo in Nederland. De organisatie telt 15 universiteiten en hogescholen als lid. Samen verzorgen zij programma’s op ruim dertig plaatsen in Nederland. In navolging van een Frans initiatief startte Hovo in 1986 in Groningen, met 40 leergierige ouderen. Twintig jaar later zijn er jaarlijks 25.000 cursisten. Leren voor (en in) een lang leven, is het motto van Hovo-Nederland. Hovo richt zich op mensen in de derde levensfase, die geen betaalde arbeid meer verrichten of kinderen meer opvoeden. Fysieke krachten nemen met de jaren af, maar zegt Hovo Cicero na: “De intellectuele kracht van de ouderen blijft onaangetast, maar de wens en ijver om kennis te verwerven moeten eveneens onaangetast blijven”. De gemiddelde leeftijd van de deelnemers is 65 jaar, tweederde is geboren tussen 1930 en 1945. De participerende instellingen stellen hun onderwijsvoorzieningen beschikbaar voor de leergierige senioren, voor de financiering is Hovo afhankelijk van de cursistenbijdragen. www.hovozomeracademie.nl www.hovo-nederland.org inhoud |