Innovatie mag niet blijven steken in plannetjes

Van een televisie die je 's ochtends vertelt dat je een pil moet nemen, moet Tineke van den Klinkenberg niet veel hebben. Als zij het over innovatie in de zorg heeft denkt zij eerder aan een andere organisatie van de thuis- en verpleeghuiszorg. Tineke van de Klinkenberg, adviseur en toezichthouder, is een van de leden van het afgelopen week ingestelde Zorg innovatieplatform (ZIP).

Verbeteringen direct invoeren

‘De combinatie van wonen en zorg is belangrijk, maar mensen moeten ook over straat kunnen en elkaar kunnen ontmoeten. Je moet daarom nadenken over het inrichten van de publieke ruimte', zegt Van den Klinkenberg. Het mag niet bij plannetjes bedenken blijven. ‘Verbeteringen moet je direct samen met de mensen uit de zorg invoeren.' Van den Klinkenberg weet al wat ze gaat voorstellen in het ZIP. Maar dat gaat ze niet nu al bekend maken.

Graag wonen naast de snelweg

Met Hetti Willemse schreef Tineke van den Klinkenberg, voor de vereniging Zonnehuis, een boekje met gesprekken over waardig oud worden. Partners, familie en verzorgers kwamen aan het woord over wat je zelf kunt doen en tegen welke belemmeringen je aanloopt. Een van de eye-openers was dat veel ouderen graag naast de snelweg wonen. De voorbijrazende auto's zorgen voor levendigheid.

Zorg voor Later

Tineke van den Klinkenberg, oud-wethouder Volksgezondheid van Amsterdam, is ook bestuurslid van Zorg voor Later. ‘Wij stimuleren dat mensen, op hun zestigste, als ze nog van alles kunnen al nadenken over wat hen later allemaal kan overkomen.'  

De zon laten schijnen in het dagelijks leven van de cliënt

Verpleeghuis Solis gaat in haar visie op de zorg uit van de kernwaarden: Aangenaam Betrokken Zorgzaam. Om deze kernwaarden te realiseren heeft Solis diverse innovaties doorgevoerd en deze worden als voorbeeld genoemd in de brief van de bewindslieden van VWS aan de Tweede Kamer over innovatie. Als voorbeeld noemen de bewindslieden ook het buffet dat enkele V & V-instellingen (verpleging en verzorging) hebben ingesteld in plaats van geportioneerde voeding op de kamers van bewoners.

Alzheimercafé in verpleeghuis

Een van de innovaties van Solis is een Alzheimercafé, een maandelijkse informele bijeenkomst voor patiënten, partners, familieleden, hulpverleners en andere belangstellenden waar -na een inleiding door een deskundige- bezoekers ideeën, informatie en ervaringen kunnen uitwisselen.

Innovatieprijs voor verzorgenden

Om het personeel van Solis te motiveren is een eigen innovatieprijs voor verzorgenden in het leven geroepen. Omdat verzorgers het beste weten waaraan ouderen behoefte hebben, zijn verzorgenden opgeroepen om een innoverend idee te melden om ‘de zon te laten schijnen het in het dagelijks leven van de cliënt'.

Gemeenschappelijk eten gezelliger

Over het buffet in plaats van geportioneerde voeding noemen minister en staatssecretaris als voorbeeld dat de bewoners gemeenschappelijk eten en dat gezelliger vinden. ‘De bewoners vinden het leuker en de nazit is goede dagbesteding.' Het personeel hoeft niet de voeding  naar de kamers te brengen en dat scheelt tijd.

Gevarieerder en genoeg eten

Bij zo'n buffet is de voeding gevarieerder, bewoners kunnen bepalen hoeveel zij nemen. Er behoeft ook nog eens minder te worden weggegooid. En het personeel kan beter opletten of de medicatie wordt ingenomen en of iedereen wel genoeg eet. 

Meedenken over de schutting van de eigen sector

Hoe kan de Friese regio, en Leeuwarden in het bijzonder, aantrekkelijk worden voor verschillende groepen senioren? De ervaring die de denktank Take Care 2015 hiermee intussen heeft opgedaan is in het afgelopen week ingestelde Zorginnovatieplatform (ZIP) vertegenwoordigd in de persoon van dr. Margo Brouns, lector ‘Innovatie in de zorg' aan de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden.

Breedband/diensten

Take Care 2015 (Smart Caring Communities) -waarover onder meer wordt bericht op de websites nhl.nl en breedbandprovincies.nl- beoogt het ontwikkelen van nieuwe combinaties van zorg en diensten binnen een wijk, aan de hand van integrale toepassing van mogelijkheden die breedband/diensten bieden. Hierbij wordt voortgebouwd op bestaande initiatieven en successen in Leeuwarden (woonservices zones) en omgeving (Trynwalden, Skewiel), gericht op het realiseren van nieuwe arrangementen van zorg en welzijn die de vragen van de cliënt (en zijn informele verzorgers) als vertrekpunt nemen.

Fiber to the Community

Door een optimale invoering van digitale mogelijkheden via Fiber to the Community zal een nieuwe keten ontstaan van formele en informele zorg en dienstverlening die bijdragen aan de kwaliteit van zorg en leven.

Heel nieuwe inzichten

Meedenken over de schutting van de eigen sector kan volgens Margo Brouns bijdragen aan heel nieuwe inzichten: Innovatie is vaak verbonden met het toepassen van concepten uit de ene sector in de andere. Meedenken en afkijken, dus. Bij Take Care 2015 gaat het dan met name om integratie van kennis over bouw, zorg, welzijn en diensten (ICT, vervoer, maaltijd, klussen, etc.). 

Onbezorgd en veilig in eigen huis

TNO Den Haag draait proef met een nieuw alarmeringssysteem om de veiligheid in en rondom  een woning en het welzijn van zijn bewoners te bewaken. Het systeem werkt met sensoren en camera's die reageren op ongewenste gebeurtenissen. In 20 woningen van cliënten van Zorgpalet Baarn-Soest wordt met dit concept in de praktijk getest. Het systeem werkt vrijwel automatisch en kan eenvoudig worden uitgebreid met alarmering naar zorg of welzijnsorganisaties.

Geen vaste telefoonlijn nodig

Er zijn al veel verschillende slimme technologische snufjes bedacht die het wonen aangenamer en veiliger maken. Met het Unattended Autonomous Surveillance project is TNO en de bedrijven die bij het project betrokken zijn (Eaton Holec en CPS Europe) de anderen echter ver vooruit, zegt projectleider Irek Karkowski van TNO Delft. Bijzonder van UAS is dat er geen vaste telefoonlijn nodig is, een modem met internetverbinding volstaat. Bewoners hoeven het systeem ook niet aan of uit of op een nachtstand te zetten.

Weinig vals alarm

De sensoren reageren op ongewenste gebeurtenissen en bewegingen. Ze slaan niet direct alarm maar combineren rook in de keuken met de plek waar de bewoner is. Bevindt die zich in de keuken, dan volgt geen alarmopvolging. Dat gebeurt wel als er rook in de keuken is en de bewoner in de huiskamer tv zit te kijken. Omdat het iDAP verschillende waarnemingen combineert, komt maar weinig vals alarm voor.  

Compleet bewegingsregistratiesysteem

Het systeem bestaat uit een basispakket met inbraak- en brandbeveiliging. Door extra sensoren en camera's en software toe te voegen kan een compleet bewegingsregistratiesysteem worden gerealiseerd. In Soest-Baarn is het systeem bij 20 ouderen die thuis wonen geïnstalleerd. De helft van hen heeft lichamelijke beperkingen, de anderen helft is dement of dementerend. Als een val of onraad wordt vermoed, kan een centralist telefonisch contact zoeken en zonodig van buitenaf een camera activeren. Mobiele teams in Baarn-Soest beschikken over een videotelefoon.

Evaluatieonderzoek Vilans

Het UAS systeem geeft alleen na een alarmmelding informatie over wat er in het huis gebeurt. De privacy van de bewoner staat voorop. De camera's staan standaard uit, ze komen pas onder spanning nadat een alarm de woning heeft verlaten. De proef in Baarn-Soest loopt tot eind 2008. Vilans Utrecht doet een evaluatieonderzoek.

Internationaal voorop

Om het UAS met alle toeters en bellen in een woning te installeren is zes uur nodig. Het systeem is volgens Karkowski in aanschaf veel voordeliger dan de op dit moment op de markt verkrijgbare domotica  Bij een presentatie eind januari in Berlijn merkte Karkowski dat UAS internationaal ver vooroploopt. Veel andere systemen werken met vaste telefoonlijnen of bediening via computers. Praktijkproeven zijn er ook nog weinig. TNO wil de komende jaren UAS ook in verpleeghuizen in een aantal andere Europese landen gaan testen. In Berlijn bleek dat daar internationaal veel belangstelling voor is.

Verzekerde vergrijzing: na nazorg naar voorzorg

De druk om tot de pensioengerechtigde leeftijd door te werken, moet structureeel worden versterkt. Bovendien moet een werkbare oplossing worden gevonden om het doorwerken daarna mogelijk en aantrekkelijk te maken. Minister Donner hoopt hiertoe dit voorjaar voorstellen te formulieren, zei hij op het congres ‘Verzekerde vergrijzing' van Netspar (Network for Studies on Pensions Aging and Retirement) en het Verbond van Verzekeraars.

Verhoging AOW-leeftijd weinig effect

Intussen heeft de Regiegroep GrijsWerkt na drie jaar activiteiten de slotconclusies en aanbevelingen gepresenteerd, waarvan de eerste is: Start met voorbereidingen om de AOW-pensioenleeftijd stapsgewijs te verhogen, om te beginnen met een maand per jaar. Minister Donner liet daarop weten dat het verhogen van de pensioengerechtigde leeftijd weinig effect zal hebben op de arbeidsparticipatie. Hij wees er op dat de participatie van de groep tussen de 60 en 65 jaar al heel laag is.

Gebreken voorkomen

De ‘uitdaging' van de vergrijzing is volgens Donner meer dan alleen een economisch vraagstuk: Het gaat om een verschuiving van de nazorg in de vorm van het verzekeren van beperkingen, naar de voorzorg van het investeren van inzetbaarheid en het voorkomen van gebreken.

Tijd en geld naar voren trekken

De vroegere minister De Geus omschreef op het congres van Netspar en de verzekeraars als uitdaging voor verzekeraars het zoeken van de combinatie die tijd en geld naar voren trekt en ook nog winst oplevert. Want: ‘Iemand die jong en gezond is, heeft veel tijd, maar geen geld. Als je iets ouder bent, heb je geld, je bent gezond, maar je hebt weer geen tijd. En een oudere heeft tijd, geld, maar is niet gezond.'

Van alle dementerenden tweederde nog thuis

In 2050 zullen een half miljoen Nederlanders lijden aan dementie, vooral aan de ziekte van Alzheimer. Deze groep ernstig verwarde en hulpeloze mensen stelt de samenleving voor grote problemen, beschrijft José van der Sman in het dossier dementie in weekblad Elsevier.

Nu 270.000 mensen met dementie

Van alle dementerenden (er zijn in totaal 270.000 mensen met dementie) woont 65 procent nog thuis: tweederde van hen heeft 24 uur per dag zorg en toezicht nodig. In de meeste gevallen zijn het de partner en eventueel de kinderen die dit op zich moeten nemen, meestal gesteund door betaalde hulpverleners. Niet zelden is de partner zelf oud en hulpbehoevend en hebben de kinderen niet de handen vrij om veel te doen. Naar schatting zijn er zo'n 200.000 mantelzorgers (bijvoorbeeld partners) dagelijks betrokken bij de zorg voor dementiepatiënten.

Deltaplan Dementie

Staatssecretaris Bussemaker werkt intussen aan een Deltaplan Dementie, voorgesteld vanuit haar eigen partij, de PvdA. In dat plan moeten overheid instellingen en verzekeraars het probleem onderkennen en oplossen. Volgens deskundigen moet er voor iedere dementiepatiënt een vertrouwde en deskundige zorgcoördinator komen en moet een uitgebreid netwerk van kleinschalige centra voor hulp en tijdelijke of permanente opvang worden opgezet.

Jaarkosten ruim 3 miljard

Elsevier zet een aantal harde feiten over dementie op een rij, zoals: jaarkosten ruim 3 miljard euro, 30.000 nieuwe gevallen per jaar, de ziekte duurt gemiddeld acht jaar; nu zijn er nog 70 werkenden per demente, in 2050 zijn dat er nog 20.

Zonder vraag van de cliënt komt telemedicine niet van de grond

Telemedicine kan volgens de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie een belangrijke bijdrage leveren aan het realiseren van vraaggestuurde zorg. Voorwaarde is dat de toepassingen gericht zijn op empowerment van de gebruiker, diseasemanagement, leren en preventie.

Zorgverlener wordt coach

Door telemedicine verandert de relatie tussen zorggebruiker en zorgverlener. De gebruiker krijgt meer autonomie, die van de professional zal afnemen. De zorgverlener wordt coach, die vanaf een afstand oordeelt, adviseert, begeleidt en via de televisie in de woning van de gebruiker informatie kan opvragen of kan aanbieden.

De zorg moet op zijn kop

Telemedicine is nog teveel het toevoegen van ICT aan bestaande toepassingen. De vraag van de gebruiker hoe telemedicine een bijdrage kan leveren aan de kwaliteit van hun leven en het managen van hun ziekte of beperking, moet uitgangspunt van het gesprek tussen gebruiker en aanbieder zijn. Er is een cultuuromslag nodig. De zorg moet op zijn kop.

Bestaande schotten verdwijnen

Het organiseren van de zorg rondom de gebruiker heeft als consequentie dat bestaande schotten tussen cure, care en welzijn, moeten verdwijnen. Ook een andere  financiering en wetgeving zijn nodig. Telemedicinetoepassingen moeten veilig en betrouwbaar en van goede kwaliteit zijn. En de begeleiding op afstand en thuis moet gegarandeerd zijn. 

Onbekend maakt onbemind

Veel zorggebruikers en hun organisaties zijn nauwelijks bekend met telemedicine. En onbekend maakt onbemind. Gebruikers hechten aan het persoonlijk contact of hebben vrees voor nieuwe technologie. Van de positieve effecten op de levenskwaliteit, is men slecht op de hoogte. Voor de NPCF is het zaak goede voorbeelden bekendheid te geven. Want zonder vraag van de cliënten(organisaties) zal telemedicine niet van de grond komen.

Vraagkant versterken

AAL-projecten Noord-Brabant en Zeeland

Lambert van Nistelrooij, Europarlementariër voor het CDA,  noemt het AAL- voorstel van de Europese Commissie ‘een goed voorstel, dat hij van harte steunt'. AAL staat voor Ambient Assisted Living, een nieuwe Europese beweging waarin woningen veel meer ‘meedenken' zodat bewoners geprikkeld worden om gezonder te leven.

Kansen voor het MKB

Van Nistelrooij heeft een aantal amendementen op het AAL-voorstel ingediend. Zo wil hij. het midden- en kleinbedrijf nadrukkelijk kansen geven. En hij vindt dat de te ontwikkelen AAL-producten en -diensten moeten worden aangepast aan de noden van ouderen, bijvoorbeeld in hun thuisomgeving. Hij denkt daarbij bijvoorbeeld aan Smart Home.

Vervolgconferentie

Van Nistelrooij ziet goede mogelijkheden voor AAL-projecten in Noord-Brabant en Zeeland. Op 3 december 2007 organiseerde de voormalig gedeputeerde volksgezondheid in Noord-Brabant een Europadebat over AAL. Een werkgroep gaat de initiatieven en wensen in de regio inventariseren om in een vervolgconferentie concrete afspraken te kunnen maken over participatie en faciliteiten voor bedrijven uit Zuid-Nederland. 

Landelijke Werkdag Leeftijd

PhiladelphiaSupport,  een christelijke belangenvereniging van en voor ouders van mensen met een verstandelijke beperking, organiseert op zaterdag 5 april 2008 in Veenendaal een landelijke werkdag met als thema LeefTIJD,  ruimte en aandacht voor de behoeften van ouderwordende mensen met een verstandelijke beperking.

Ruimte en aandacht voor de ouder wordende mens met een beperking

De vergrijzingsgolf die op ons af komt is onafwendbaar en geldt ook voor mensen met een verstandelijke beperking. Dankzij de toegenomen kwaliteit van de medische zorg is de verwachting dat de groei van het aantal oudere mensen met een verstandelijke beperking nog sterker zal zijn dan in de samenleving in het algemeen.

Kennis delen

PhiladelphiaSupport vindt het van belang dat de kennis die beschikbaar is over de zorg en begeleiding van ouder wordende mensen met een beperking verspreid en gedeeld wordt.  PhiladelphiaSupport organiseert deze werkdag voor mensen uit de zorg en begeleiding en voor familieleden die zich hierin willen verdiepen.

inhoud